SOUND & LIGHT PARK
Α. Γενικα.
Α.1. Ο κήπος του «Ήχος και Φως» έχει καθιερωθεί ως χωρικό σημείο αναφοράς της σύγχρονης πόλης της Ρόδου κατά τις τελευταίες δεκαετίες.
Ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά δείγματα εγκατάστασης καινοτόμων για την εποχή τους λειτουργιών, απαραίτητων για τη διαμόρφωση του χαρακτήρα της Ρόδου ως κοσμοπολίτικου θέρετρου υψηλών προδιαγραφών παγκόσμιας φήμης. Η τεχνολογία που είχε χρησιμοποιηθεί για να ενταχθεί το Παλάτι των Ιπποτών, με εντυπωσιακούς εναλλασσόμενους φωτισμούς, σε ένα ιστορικής θεματικής οπτικοακουστικό δρώμενο, σαν πρωταγωνιστής, ήταν τεχνολογία αιχμής για την εποχή.
Το σενάριο της αφήγησης πρωτότυπο και ιστορικά έγκυρο. Και οι φωνές των αφηγητών ανήκουν σε ηθοποιούς-ιερά τέρατα της εποχής εκείνης… Κατράκης, Ουστίνωφ…
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι αυτή η τουριστική υποδομή αποτέλεσε σημείο αναφοράς και είχε διάρκεια ζωής δεκαετιών.
Α.2. Το «Ήχος και Φως» αποτελεί καινοτομία και από μια άλλη άποψη. Είναι προϊόν συνεργασίας ενός Δήμου της περιφέρειας με το νεοσύστατο τότε Ελληνικό Οργανισμό Τουρισμού, για τον εμπλουτισμό του προσφερόμενου τουριστικού προϊόντος, με μια καινοτόμα και ποιοτική προσφερόμενη υπηρεσία πολιτιστικού και ιστορικού περιεχομένου.
Α.3. Ο κήπος αποτελεί ένα εν μέρει αυτοτελές τμήμα των πάρκων, που είχαν σχεδιαστεί κατά την περίοδο του μεσοπολέμου να περιβάλλουν τη Μεσαιωνική Τάφρο της πόλης της Ρόδου. Εξαιτίας της θέσης του στο ανάγλυφο του εδάφους, είναι το μοναδικό τμήμα της ζώνης πρασίνου που δεν έχει τη μορφή αλσυλλίου σχεδόν ελεύθερης –φυσικής κάτοψης με υψηλή βλάστηση κωνοφόρων και χαμηλή βλάστηση ιβίσκων, άλλα έχει κανονική κηποτεχνική διαμόρφωση, με προσαρμογές υψομετρικές διαφορετικών επιπέδων και με πεζοδρόμους περιπάτου, που διασχίζουν ανθοφόρα παρτέρια. Μια ανάπτυξη κάτοψης κατά το μάλλον συμμετρική, με ρυθμό που προδίδει αναγεννησιακή αυστηρότητα μορφολόγησης.
Η διαφοροποίηση που προαναφέρθηκε από το υπόλοιπο οργανωμένο πράσινο σε σχέση με το φυσικό ανάγλυφο πρέπει να αποδοθεί στη στάθμη εδάφους του κήπου, η οποία είναι η μοναδική που βρίσκεται χαμηλότερα από τη στάθμη των περιτοιχίσεων της Μ. Πόλης. Η θέαση επομένως προς τη Μεσαιωνική Πόλη είναι από χαμηλό σημείο και έτσι αναδεικνύεται η επιβλητική μεγαλοπρέπεια των οχυρώσεων. Αυτό συμβαίνει εκτός του κήπου μόνο στο θαλάσσιο μέτωπο, με τη διαφορά ότι εκεί δεν υπάρχει το επιπλέον στοιχείο της εκ του σύνεγγυς θέασης του παλατιού των Ιπποτών.
Το χαρακτηριστικό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι καθώς ο κήπος βρίσκεται σχεδόν στο άκρο της μίας εκ των δύο συμβόλων της τάφρου με το θαλάσσιο μέτωπο, αποτελεί ουσιαστικά σημείο, όπου η τάφρος δεν έχει διαμορφωθεί σαν αποτέλεσμα εξόρυξης, αλλά διαμορφώνεται με τοίχο έναντι των οχυρώσεων, ο οποίος είναι στοιχείο διαμόρφωσης της εξωτερικής της όχθης και συμπληρώνεται με προσχώσεις φερτών υλικών διαμορφωμένων σε επίπεδα. Αυτά οριοθετούνται με τη σειρά τους με δύο ουσιαστικά σειρές αναλημματικών τοίχων πωρόλιθου.
Είναι δηλαδή τμήμα της τάφρου, που όπως και στη συμβολή της οδού Βύρωνος με την οδό Αυστραλίας, διαμορφώνεται τεχνητά με προσχώσεις. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως υπάρχουν ουσιαστικά δύο στοιχεία άξια ιδιαίτερης προσοχής.
- Ο Τοίχος που διαμορφώνει την εξωτερική όχθη της τάφρου, ως μέρος του οχυρωματικού συμπλέγματος και
- οι αναλημματικοί τοίχοι στο εσωτερικό του κήπου που αποτελούν συστατικό στοιχείο της κατά πολύ μεταγενέστερης, σημαντικής όμως κηποτεχνικής του διαμόρφωσης.
Β. Πολεοδομικό καθεστώς.
Με διάταγμα ο κήπος του ‘’Ήχος και Φως’’ συμπεριλαμβάνεται στο χώρο της Μεσαιωνικής Πόλης και είναι στην απόλυτη ευθύνη προστασίας του ΥΠ.ΠΟ. Ταυτόχρονα από το σχέδιο Πόλης της Ρόδου όπως ισχύει σήμερα, είναι χαρακτηρισμένος κοινόχρηστος χώρος πρασίνου, και υπόκειται στους προβλεπόμενους από τη νομοθεσία σχετικούς περιοριστικούς όρους.
Γ. Προτεινόμενη λύση.
Γ.1. Η κεντρική ιδέα της πρότασης είναι η αποκατάσταση της σχέσης του δημοτικού κήπου της πλατείας Ρίμινι με τους Δημότες.
Ο κήπος του ‘Ηχος και Φως, παρόλη τη θετική του συμβολή στην τουριστική ανάπτυξη της Ρόδου, εξαιτίας της φύσης της λειτουργίας του, παρέμενε όλο το διάστημα που αυτή διήρκεσε ένας περιφραγμένος χώρος ειδικού σκοπού, δυσπρόσιτος για τους Δημότες. Η πρόσβαση στον κήπο προϋπέθετε την καταβολή εισιτηρίου για το θέαμα του ’’Ήχος και Φως’’. Ήταν λίγοι εκείνοι, που στη διάρκεια της ημέρας σκέφτηκαν ότι είχαν τη δυνατότητα να περιδιαβούν τα ανθοφόρα παρτέρια του. Έτσι, παρά το γεγονός ότι ο κήπος είναι ένα χωρικό σημείο αναφοράς για τους κατοίκους της πόλης, η πλειονότητά τους τον γνωρίζει μόνο ως πρόσοψη της περίφραξης, με τις περίτεχνες κολώνες και τα μεταλλικά κιγκλιδώματα. Με τον τρόπο αυτό μένουν υποσυνείδητα στη μορφολογία της περιτοίχισης, που παραπέμπει στην εποχή της Ιταλοκρατίας.
Δεν γνωρίζουν τη διαχρονικότητα του χώρου και τον ταυτίζουν με την εποχή εκείνη. Αυτό είναι λάθος. Το ’’Ήχος και Φως’’ είναι υποδομή της νεοελληνικής περιόδου. Ιδού λοιπόν το παράδοξο. Όλοι οι Ροδίτες γνωρίζουν το ’’Ήχος και Φως’’ χωρίς στην ουσία να το γνωρίζουν. Αυτή την παραδοξότητα επιδιώκει να αναστρέψει η πρόταση αυτή.
Γ.2. Ο κήπος ανοίγει για να υποδεχθεί τους πολίτες. Γίνεται κομμάτι ουσιαστικό των κοινόχρηστων χώρων της πόλης.
Δεν υπάρχουν πια εκδοτήρια και η καγκελόπορτα της εισόδου παραμένει ανοιχτή. Όλη η επιφάνεια του κήπου που βρίσκεται στην ίδια στάθμη με αυτή της πλατείας Ρίμινι αποκτά κοινόχρηστο χαρακτήρα, με ελεύθερη για το δημότη πρόσβαση.
Γ.2.1 Ένα αναψυκτήριο τοποθετείται στη δυτική πλευρά του κήπου σε άμεση σχέση με παιδική χαρά. Είναι σαφές ότι η γεωμετρία της διαμόρφωσης τού κήπου, καθώς έχει βαρύνουσα αξία δεν μπορεί να αλλοιωθεί. Για το λόγο αυτό και η προτεινόμενη λύση ακολουθεί, ακριβώς, τα υφιστάμενα περιγράμματα στη διαμόρφωση τόσο των χώρων ανάπτυξης τραπεζοκαθισμάτων όσο και του χώρου που θα φιλοξενήσει την παιδική χαρά.
Γ.2.2 Το υφιστάμενο αμφιθέατρο. Οι κερκίδες όπου ήταν αναπτυγμένα έως πρόσφατα τα καθίσματα θέασης του ‘’Ήχος και Φως’’ μετατρέπονται σε ανοικτό αμφιθέατρο υπαίθριων εκδηλώσεων για τις ανάγκες του Δήμου και πολιτιστικών φορέων της περιοχής. Είναι παραπάνω από προφανές ότι δεν πρέπει να υπάρξει σκέψη να θιγούν οι υφιστάμενες κερκίδες. Οι εργασίες που απαιτούνται είναι εργασίες συντήρησης των χαρακτηριστικών ροδίτικων ψηφιδωτών που κοσμούν τόσο το ευρύ πλατύσκαλο του πρώτου επιπέδου όσο και τις επιφάνειες των κερκίδων αυτές καθαυτές. Αποτελούν τεκμήριο της χρήσης του χώρου για μια περίοδο της ιστορίας του που καλύπτει 50 χρόνια και πρέπει να συντηρηθούν, να αναδειχθούν και να παραμείνουν σαν ένα κομμάτι μνήμης της ιστορίας αυτής. Ταυτόχρονα, οι αναβαθμοί μπορούν άνετα να λειτουργούν σαν σημεία στάσης ξεκούρασης και θέασης, ενώ για τις πολιτιστικές εκδηλώσεις που θα φιλοξενεί ο χώρος, είναι δυνατό να αναπτύσσονται καθίσματα, τα οποία εύκολα θα αποθηκεύονται σε παρακείμενο χώρο, που προτείνεται να δημιουργηθεί όπως αναφέρεται σε επόμενο κεφάλαιο της έκθεσης.
Με τον τρόπο που περιγράφηκε το πρώτο επίπεδο του κήπου αποκτά συγκεκριμένο ελεύθερο κοινόχρηστο χαρακτήρα. Ο χώρος που είχε επιλεγεί με την κατασκευή των κερκίδων για τη θέαση του οπτικοακουστικού θεάματος “Ήχος και Φως” ήταν από την άποψη της οπτικής γωνίας ο καλύτερος. Υπάρχουν ωστόσο δύο λόγοι, οι οποίοι συνηγορούν στη μεταφορά του χώρου των θεατών του θεάματος.
-Ο πρώτος έχει σχέση με την ανάπτυξη των δένδρων του κήπου των οποίων το ύψος πια κρύβει τη θέα του παλατιού των ιπποτών.
-Ο δεύτερος έχει σχέση με την ανάπτυξη της πόλης, τον πολλαπλασιασμό των τροχοφόρων και την παρεπόμενη ηχορύπανση, η οποία αποσπά την προσοχή από το θέαμα.
Είναι σαφές ότι στο ορατό μέλλον δεν πρόκειται να υπάρξει αποκλεισμός των τροχοφόρων από την περιοχή, είναι σαφές επίσης ότι ούτε σε ελάφρυνση του κυκλοφοριακού φόρτου ιδιαίτερα τους μήνες αιχμής της τουριστικής περιόδου μπορεί να προσβλέπει κανείς. Είναι επίσης ευαίσθητο το πρόβλημα των δένδρων και κατά την άποψη της πρότασης, λάθος η όποια σκέψη κοπής τους. Αυτά λογικά οδηγούν στο μονόδρομο της επιλογής να μεταφερθούν οι θεατές του οπτικοακουστικού θεάματος σε άλλο σημείο, εγγύτερα στα τείχη και μακρύτερα από την κίνηση των οδών Αβέρωφ, Παπάγου, Ελευθερίας.
Γ.2.3. Δηλαδή στη νότια και δυτική άκρη του κήπου.
Ο συνδυασμός της μετακίνησης αυτής με το δεδομένο του ανάγλυφου του εδάφους, των δύο επιπλέον δηλαδή σε υψηλότερη στάθμη επιπέδων καθιστά εφικτό το διαχωρισμό του κήπου και τη διάθεση του κατώτερου επιπέδου σε ελεύθερη πρόσβαση. Με τη διαδικασία που περιγράφηκε ως εδώ αντιμετωπίζονται σε πρώτη φάση τα άμεσα ζητούμενα της προκήρυξης.
Δ. Η μορφή των επεμβάσεων στον κήπο.
Δ.1. Συμβατότητα με το πολεοδομικό καθεστώς.
Όπως ήδη έχει αναφερθεί το χώρο του κήπου της πλατείας Ρίμινι διέπει διπλό περιοριστικό καθεστώς.
-Το καθεστώς του προστατευόμενου μνημείου από το Υπουργείο Πολιτισμού.
-Το καθεστώς του υφιστάμενου ρυμοτομικού σχεδίου και οι συσχετιζόμενες με αυτό διατάξεις.
Δ.1.2. Οι διατάξεις του Ν.Ο.Κ.
Ο νέος Οικοδομικός Κανονισμός (Ν.Ο.Κ. Ν. 4067/2012) προβλέπει στο άρθρο 20 (κατασκευές σε δημόσιους κοινόχρηστους χώρους) παρ. 1 στους δημόσιους κοινόχρηστους χώρους του οικισμού επιτρέπονται κατασκευές για …..2) τον εξωραϊσμό και την αισθητική τους αναβάθμιση, τον εξοπλισμό και την ασφάλειά τους και γενικά κατασκευές για την εξυπηρέτηση του προορισμού των χωρών αυτών’’…‘’3) λυόμενες και προσωρινές κατασκευές ’’…’’. Οι παραπάνω κατασκευές υλοποιούνται από τον οικείο Δήμο από άλλους δημόσιους φορείς… ύστερα από απόφαση του Δημοτικού συμβουλίου και άδεια της Υπηρεσίας Δόμησης.
Επίσης, ο νέος οικοδομικός κανονισμός εισάγει τους όρους των υπόσκαφων κατασκευών και των φυτεμένων δωμάτων, συνοδεύοντάς τους με ειδικές για κάθε περίπτωση προβλέψεις σε ό,τι αφορά τους περιορισμούς δόμησης, κάλυψης και ύψους, που μάλλον σαν ενθάρρυνση των κατασκευαστών προς κατευθύνσεις υιοθέτησής τους θα πρέπει να εκληφθούν.
Δ.1.3. Το περιβάλλον του κήπου του ’’Ήχος και Φως’’ είναι εξαιρετικά ευαίσθητο. Η όποια επέμβαση σε αυτό είναι δυνατόν να το προσβάλει. Η σκέψη ξεκινά από την απαίτηση της προκήρυξης να βρεθούν χώροι για κοινόχρηστες εγκαταστάσεις υγιεινής. Η ανέγερση οικισμού μέσα σε οργανωμένο χώρο πρασίνου, όσο μικρής κλίμακας όγκο και αν έχει δεν προσαρμόζεται εύπεπτα. Υπάρχει άλλωστε μέσα στον κήπο σήμερα ο οικίσκος που στέγαζε τα μηχανήματα του οπτικοακουστικού θεάματος, ο οποίος παρ’ όλη τη χλωρίδα γύρω του είναι και εμφανής και μη συμβατός με τον κήπο. Παράλληλα οι επί της οδού Παπάγου δημοτικές τουαλέτες, που βρίσκονται μέσα στο πάρκο με είσοδο από το πεζοδρόμιο της Παπάγου, αποτελούν ένα πρώιμο δείγμα υπόσκαφης κατασκευής.
Δ.1.3.1. Ο κήπος αποτελείται από το επίπεδο της στάθμης της πλατείας Ρίμινι όπου υπάρχουν οι διαμορφώσεις με τα παρτέρια, το οποίο επίπεδο αγκαλιάζει νότια, δυτικά και εν μέρει ανατολικά ένας αναβαθμός σε διαφορετική στάθμη περίπου 5,5μ. προσδιορισμένος από πετρόχτιστο τοίχο αντιστήριξης.
Το εύρος του πρώτου αυτού επιπέδου κυμαίνεται από 14μ έως 18μ και είναι δεδομένο ότι δημιουργήθηκε τεχνητά με φερτά υλικά πρόσχωσης. Είναι προφανές ότι η βέλτιστη αντιμετώπιση αναγκών σε χώρους υγιεινής, αποθήκευσης και εγκαταστάσεων, αντί να γίνει με υπερεδάφειες κατασκευές, είναι καλύτερο να γίνει με κατασκευές «χωμένες» κάτω από το έδαφος (υπόσκαφες) και πίσω από τον τοίχο αντιστήριξης που αναφέρθηκε (τυφλές).
Η ιδέα της ένθεσης λειτουργικών χώρων με τον τρόπο αυτό κάτω από τον πρώτο αναβαθμό του κήπου, της επικάλυψής τους στη συνέχεια με φυτευτική γη και της αποκατάστασης και ανάδειξης της χλωρίδας και των μονοπατιών στην επιφάνειά του, είναι αυτή που προτείνει η παρούσα λύση.
Το τελικό αποτέλεσμα της προτεινόμενης παρέμβασης είναι η παραμονή της μορφής του κήπου ως έχει, χωρίς πρόσθετα στοιχεία ογκοπλασίας και η δημιουργία υπόγειων αιθουσών μεγάλης επιφάνειας, στις οποίες αναπτύσσονται λειτουργικά οι ακόλουθες χρήσεις:
Δ.1.3.2. Χώροι υγιεινής.
Τόσο στο δυτικό όσο και στο νότιο τμήμα του υπόγειου χώρου που προκύπτει, δημιουργούνται δύο πυρήνες εγκαταστάσεων υγιεινής, οι οποίοι περιλαμβάνουν δημόσια ουρητήρια ανδρών και γυναικών, καθώς και τουαλέτες ΑΜΕΑ.
Δ.1.3.3. Αναψυκτήριο
Στο δυτικό τμήμα της κάτοψης του υπόσκαφου χώρου τοποθετείται ο κλειστός χώρος του αναψυκτηρίου, σε τρόπο ώστε να είναι σε άμεση γειτνίαση με την προβλεπόμενη στον περιβάλλοντα χώρο παιδική χαρά. Ο κλειστός χώρος που διαμορφώνεται προορίζεται κυρίως για κάλυψη των αναγκών υποστήριξης του αναψυκτηρίου (λάντζα, παρασκευαστήρια, ψυγεία κ.λπ.), καθώς ο προορισμός λειτουργίας του είναι κυρίως υπαίθριος. Το εμβαδόν του κλειστού χώρου είναι 64,45τ.μ.
Δ.1.3.4. Αίθουσα προσομοίωσης τεσσάρων διαστάσεων (4D)
Προβλέπεται η δημιουργία αίθουσας για την εξυπηρέτηση λειτουργίας οπτικοακουστικού θεάματος προσομοίωσης 4D κλειστού χώρου. Το πλεονέκτημα αυτής της επιλογής είναι ότι επεκτείνει το ωράριο λειτουργίας ανεξάρτητα από τις φυσικές συνθήκες και έτσι παρέχεται η δυνατότητα εκμετάλλευσης των δια κρουαζιερόπλοιων αφικνούμενων επισκεπτών της πόλης κατά τη διάρκεια της ολιγόωρης παραμονής τους. Αφενός μεν με τον τρόπο αυτό, ο τόπος αποκτά τη δυνατότητα υποδοχής των επισκεπτών του και περιληπτικής αφήγησης παραστατικά της ιστορίας του προς αυτούς, αφετέρου δε, η οικονομική βιωσιμότητα της επένδυσης θωρακίζεται καταλληλότερα, καθώς αυξάνεται ο αριθμός των εν δυνάμει επισκεπτών της.
Η αίθουσα έχει διάταξη κάτοψης αμφιθεατρική με ημικυκλικής μορφής αναβαθμούς, όπου θα τοποθετηθούν καθίσματα με κατάλληλους μηχανισμούς οι οποίοι κινώντας τα, συμπεριλαμβάνουν και την κίνηση του σώματος του θεατή στην όλη διαδικασία του θεάματος. Ο θεατής νιώθει δονήσεις εκρήξεων ή σεισμών, καθώς αυτές συμβαίνουν στη διάρκεια της αφήγησης, επενδυμένες με ακουστικά ερεθίσματα υποβοηθητικά της διαδικασίας βιωματικής συμμετοχής στο δρώμενο. Η αίθουσα για τον σκοπό αυτό θα διαθέτει όλους τους απαραίτητους σύγχρονους τεχνολογικούς εξοπλισμούς, πέρα από τις απαραίτητες συμβατικές εγκαταστάσεις κλιματισμού, αερισμού και ηλεκτροφωτισμού της.
Ως αίθουσα θεαμάτων, καθώς υπόκειται στις απαιτήσεις των ανάλογων προδιαγραφών, υποστηρίζεται από αίθουσα προθαλάμου (Foyer) που αποτελεί και την κυρίως είσοδο προς την αίθουσα θεαμάτων. Εκεί υπάρχει και το εκδοτήριο των εισιτηρίων, καθώς και πάγκος reception για τη διάθεση πληροφοριακού σχετικού με το θέαμα υλικού.
Το εμβαδόν της κυρίως αίθουσας είναι 232,40τ.μ. και έχει χωρητικότητα 200 θεατών (κατά NΕUFERT) και 140 για τη συγκεκριμένη χρήση. Το εμβαδόν της αίθουσας προθαλάμου είναι 56,47τ.μ.
Για λόγους συμβατότητας με τους κανόνες παθητικής πυρασφάλειας προβλέπεται έξοδος κινδύνου.
Δ.1.3.5. Μουσειακός εκθεσιακός χώρος.
Το νότιο τμήμα της κάτοψης του υπόσκαφου καταλαμβάνει μουσειακό συγκρότημα το οποίο αποτελείται από:
Δ.1.3.5.α. Αίθουσα φιλοξενίας μόνιμης έκθεσης ή περιοδικών εκθέσεων. Η ιδέα ανάγεται στην περιοδική έκθεση με θέμα τα λιμάνια του δρόμου των Ιπποτών, η οποία είχε φιλοξενηθεί και σε προμαχώνα των οχυρώσεων της Ρόδου μία και μοναδική φορά και η οποία μετά από σχετική έρευνα αποδείχθηκε ότι δεν έχει βρει μόνιμη στέγη φιλοξενίας. Πρόκειται για συλλογή από πρωτότυπες γκραβούρες, μικρογραφίες πλοίων και πολεμικών μηχανών της εποχής, προερχόμενα από όλα τα λιμάνια-σταθμούς του δρόμου των Ιπποτών από την Ευρώπη προς τους Αγίους Τόπους. Το θέμα της έκθεσης είναι εξαιρετικά συναφές με τη γενικότερη θεματική του οπτικοακουστικού θεάματος που πρόκειται να αναβιώσει στον κήπο. Το σχήμα της κάτοψης της αίθουσας εκθέσεων είναι επίμηκες παραλληλόγραμμο, ενώ η μορφή του χώρου θα είναι θολωτή, όπως φαίνεται στα σχέδια, για να παραπέμπει σε ήδη υφιστάμενους χώρους των οχυρώσεων, όπως αυτός του προμαχώνα του Αγ. Γεωργίου. Είναι σαφές ότι θα υπάρξει ιδιαίτερη φροντίδα στον εξοπλισμό της αίθουσας, ώστε να διαθέτει κατάλληλο αερισμό, κλιματισμό και αφύγρανση του χώρου. Η αίθουσα τέλος υποστηρίζεται από αποθηκευτικό χώρο κατά τη διαμήκη της πλευρά, χώρο από όπου θα οδεύσουν οι μηχανολογικές και ηλεκτρολογικές υποδομές της.
Το εμβαδόν της αίθουσας είναι 164,34τ.μ. και του αποθηκευτικού χώρου 88,74τ.μ. Η αίθουσα διαθέτει έξοδο κινδύνου, για να καλυφθούν οι απαιτήσεις των προδιαγραφών παθητικής πυρασφάλειας.
Δ.1.3.5.β. Πωλητήριο αναμνηστικών.
Η σύγχρονη μουσειολογική αντίληψη επιβάλλει τη δημιουργία πωλητηρίων αναμνηστικών σε μουσειακούς χώρους, θεωρώντας τα ως ένα απαραίτητο προσάρτημα στη λειτουργία τους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση αντικείμενα προς πώληση θα είναι αντίγραφα από γκραβούρες, μικρογραφίες ιπποτικών πλοίων, cd με υλικό από τη Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου κ.λπ. Αυτή η υποδομή βοηθά τη διεύρυνση των δυνατοτήτων άντλησης εσόδων, ώστε και η μουσειακή λειτουργία να εμπλουτίζεται διαχρονικά και η δυνατότητα συνεχούς συντήρησης και ανάδειξης του κήπου να διασφαλιστεί.
Η αίθουσα συνδέεται με την αίθουσα των εκθέσεων μέσω κοινής στεγασμένης εισόδου. Ο εισερχόμενος στο χώρο της εισόδου, που λειτουργεί σαν προθάλαμος, βρίσκει στα αριστερά του το εκδοτήριο εισιτηρίων και την είσοδο στην αίθουσα εκθέσεων και στα δεξιά του την προθήκη και την είσοδο του πωλητηρίου.
Η αίθουσα πωλητηρίου διαθέτει φυσικό φωτισμό από φωταγωγούς κλειστού τύπου με επικάλυψη πολυκαρμπονικής κουπόλας, οι οποίοι είναι τα μόνα στοιχεία που προστίθενται στο διάκοσμο του κήπου που βρίσκεται πάνω από την αίθουσα. Τέλος, η αίθουσα υποστηρίζεται από αποθήκη. Το εμβαδόν της αίθουσας πώλησης αναμνηστικών είναι 34,53τ.μ.
Δ.1.3.5.γ. Χώρο υποστήριξης.
Δεν είναι σπάνιο το φαινόμενο της χρησιμοποίησης εκθεσιακών αιθουσών για φιλοξενία εκδηλώσεων πολιτιστικού περιεχομένου, οι οποίες με τη σειρά τους συνοδεύονται από δεξιώσεις. Για το ενδεχόμενο αυτό προβλέπεται δίπλα στην κυρίως μουσειακή αίθουσα χώρος βοηθητικής υποστήριξης με αποθήκη. Το εμβαδόν του χώρου αυτού είναι 50τ.μ.
Ε. Η επιφάνεια του πρώτου αναβαθμού.
Η επιφάνεια του κήπου στη στάθμη αυτή είναι σε αντίθεση με τον αυστηρό σχεδιασμό της στάθμης της πλατεία Ρίμινι εντελώς ελεύθερη. Η επιφάνεια μετά την ένθεση των εγκαταστάσεων που αναφέρθηκαν προηγούμενα κάτω από αυτήν, αποκαθίσταται με τελική στρώση κηπευτικού χώματος. Δημιουργούνται ξανά πεζόδρομοι και μονοπάτια από πατημένο νταμαρόχωμα, εγκιβωτισμένα σε κράσπεδα πωρόλιθου. Στα παρτέρια θα φυτευτούν φυτά αποδεδειγμένα γηγενή (κατά το πρότυπο των βοτανολογικών επιλογών που έγιναν στον κήπο του ιδρύματος Ντε Μονταλαμπέρ στη Μεσαιωνική Πόλη), ώστε όλη η επιφάνεια του αναβαθμού να αποτελέσει ένα βοτανολογικό κήπο ενδεικτικό της ιστορίας του τόπου.
Ζ. Ο δεύτερος αναβαθμός.
Στο επίπεδο του δεύτερου αναβαθμού που έχει όπως ήδη αναφέρθηκε διαφορά στάθμης από τη στάθμη της πλατείας Ρίμινι 9,20μ. Οι διαμορφώσεις που προβλέπονται εδώ είναι αμιγώς κηποτεχνικές. Η διευθέτηση αφορά μόνο τη λειτουργική διάκριση των σχεδιαζόμενων δράσεων. Έτσι, στο επίπεδο αυτό διαμορφώνονται:
Ζ.1. Χώρος οπτικοακουστικού θεάματος.
Στο νοτιοδυτικό τμήμα του κήπου και σε επαφή με τη μεσαιωνική τάφρο μεταφέρεται ο χώρος των θεατών του οπτικοακουστικού θεάματος. Ένα μικρό τμήμα του υφιστάμενου οικίσκου για τα παλαιά Η.Μ. αποτέμνεται από τον υπόλοιπο χώρο και μετατρέπεται σε πωλητήριο εισιτηρίων, ώστε να μην επιβαρυνθεί το περιβάλλον με μια επιπλέον κατασκευή. Ο υπόλοιπος οικίσκος διατίθεται για τις ανάγκες των Η.Μ εγκαταστάσεων του νέου οπτικοακουστικού θεάματος. Διαμορφώνονται με ελαφριά λυόμενη κατασκευή αναβαθμοί για τους καθήμενους θεατές του οπτικοακουστικού θεάματος, η οποία όμως θα εκτιμηθεί στην πορεία αν θα χρειαστεί τελικά να κατασκευαστεί, καθώς η σύγχρονη πρακτική είναι το θέαμα να απευθύνεται σε όρθιους θεατές. Παρ’ όλα αυτά, προβλέπεται ως χώρος όρθιων η επιφάνεια της δεξαμενής που υπάρχει στο νοτιοδυτικό άκρο του κήπου και είναι διαμορφωμένο επίπεδο σε διαφορετική στάθμη. Για το σκοπό αυτό η πλάκα της δεξαμενής κρίνεται ότι πρέπει να αποξηλωθεί και να ανακατασκευαστεί, ώστε να είναι ασφαλής και να επιστρωθεί με σχιστολιθικές πλάκες.
Ζ.2. Χώρος «Δρώμενο Παραμυθιού».
Στην ανατολική συνέχεια του αναφερθέντος χώρου (Ζ.1.) και σε στάθμη ελαφρά κατώτερη υπάρχει ένα επίπεδο τμήμα του κήπου με άμεση θέα της τάφρου και των οχυρώσεων της Μεσαιωνικής Πόλης, το οποίο σήμερα βρίσκεται σε κατάσταση εγκατάλειψης. Η σκέψη είναι να διαμορφωθεί κηποτεχνικά και να οργανωθεί σε αυτό δραστηριότητα δημιουργικής απασχόλησης των παιδιών με θέμα «δρώμενο παραμυθιού». Η θεματολογία θα είναι συναφής με το οπτικοακουστικό θέαμα προσαρμοσμένη στην παιδική ηλικία.
Οι καταστάσεις πολιορκίας, οι πολιορκητικές μηχανές η εγγύτητα με τα πραγματικά τείχη δημιουργούν ένα περιβάλλον παραμυθένιο μέσα στο οποίο αβίαστα εντάσσονται τα παιδιά, για να συμμετάσχουν στο δρώμενο του παραμυθιού.
Ζ.3. Το Θερμοκήπιο.
Άλλο ένα χαρακτηριστικό στοιχείο μνήμης από τον εξοπλισμό του κήπου είναι χωρίς αμφιβολία το θερμοκήπιο της περιόδου της Ιταλοκρατίας. Πρόκειται για κατασκευή από κτιστή βάση, ταπεινωμένη σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο όπως οι στέρνες της εποχής εκείνης, με επικάλυψη από κατασκευή μεταλλικού σκελετού και υαλοπινάκων. Η μορφή της γυάλινης σκεπής είναι δίρριχτη. Στον κορφιά υπάρχει ενδιαφέρουσα κατασκευή μεταλλικής γέφυρας επίσκεψης, η οποία διευκολύνει προφανώς τη διαδικασία καθαρισμού της οροφής.
Το μικρό θερμοκήπιο, απαραίτητο για την καλλιέργεια των ανθοφόρων φυτών που χρησιμοποιούνται στον κήπο, είναι χαρακτηριστικό υποστηρικτικών μικροκατασκευών, που αποτελούσαν τμήμα της κηποτεχνίας της Ιταλικής περιόδου. Αντίστοιχη κατασκευή απαντιέται και στον κήπο της Ροδιακής Έπαυλης. Η ύπαρξη σειράς από γλάστρες στο εσωτερικό του με νεαρά φυτά αποδεικνύει ότι μέχρι και σήμερα η χρήση του είναι αυτή της τράπεζας φυτών για τις ανάγκες συμπλήρωσης της χλωρίδας του κήπου. Για το λόγο της μοναδικότητάς του, το θερμοκήπιο συντηρείται και αποκαθίσταται πλήρως, ώστε να συνεχίσει τη λειτουργία του, η οποία θα είναι εντελώς κρίσιμη στη σχεδιαζόμενη νέα περίοδο ζωής του κήπου του ‘’ Ήχος και Φως΄΄.
Ζ.4. Μπελβεντέρε – υπαίθριων εκδηλώσεων.
Ο άμεσα περιβάλλων το θερμοκήπιο χώρος προς βορρά είναι ένα επίπεδο με μοναδικό συνδυασμό θέας, προς την τάφρο και τις οχυρώσεις, το λιμάνι του Μανδρακιού, και τον κήπο του ‘’Ήχος και Φως’’. Αποτελεί ιδανικό σημείο θέασης, αλλά και χώρο πρόσφορο για τη φιλοξενία ανοικτών πολιτιστικών και κοινωνικών εκδηλώσεων. Προβλέπεται η εν μέρει επίστρωση της επιφάνειάς του με σχιστολιθικές πλάκες (τύπου Λάρδου) και η απόληξη σε αυτόν μηχανισμού κατακόρυφης επικοινωνίας, ώστε να είναι δυνατή η υποστήριξή του από το βοηθητικό χώρο υποστήριξης που βρίσκεται κάτω από αυτόν.
ΣΤ. Οικοδομικές λεπτομέρειες.
Η αναμόρφωση του κήπου απαιτεί εξειδικευμένες τεχνικές μεθόδους και χρήση εξειδικευμένων υλικών, γιατί κατά την αρχική διαμόρφωσή του έχει δοθεί ιδιαίτερη σημασία στις λεπτομέρειες οι οποίες συνθέτουν στο τέλος την πλήρη του εικόνα. Υπάρχει λοιπόν τυπολογία λεπτομερειών κατασκευής και μορφοπλασίας:
ΣΤ.1. στους τοιχίσκους διαμόρφωσης των παρτεριών η οποία αναλύεται σε
ΣΤ.1.1. Τοιχίσκους με τελική επικάλυψη επιφάνειας από οπτοπλινθοδομή και καμπυλόγραμμη μορφή τομής.
ΣΤ.1.2. Τοιχίσκους από πορολιθιά ακανόνιστης δομής
ΣΤ.1.3. Διαχωριστικά στοιχεία παρτεριών που σχηματίζονται με απλή παράθεση κατά το δυνατό ομοίου μεγέθους λίθων.
ΣΤ.1.4. Αναλημματικούς τοίχους από αργολιθοδομή πωρόλιθου.
ΣΤ.2. Στις οριζόντιες επιφάνειες των δρομίσκων οι οποίες είναι:
ΣΤ.2.1. Από πατημένο νταμαρόχωμα.
ΣΤ.2.2. Από ψηφιδωτό μαυρόασπρο χοχλάκι με διάφορα σχεδιαστικά μοτίβα.
ΣΤ.2.3. Από σχιστόπλακες.
ΣΤ.3. Στις επιχρισμένες επιφάνειες που είναι:
ΣΤ.3.1. Από τραβηχτή τσιμεντοκονία.
ΣΤ.3.2. Από συνδυασμό τσιμεντοκονίας και ψηφιδωτής φάσας.
ΣΤ.3.3. Από τεμάχια λαξευμένα πωρόλιθου.
ΣΤ.4. Στην περίφραξη και την είσοδο στον κήπο.
Με το συμπαγές το κατώτερο τμήμα της κτισμένο με λιθοδομή, επικαλυμμένο με τριφτό σουβά και με τραβηχτά κουρμπαριστά τελειώματα στις ακμές. Με πυλώνες χαρακτηριστικής μορφολόγησης, η οποία απαντάται και στην είσοδο του κήπου.
ΣΤ.5. Στις υπαίθριες κλίμακες.
ΣΤ.5.1. Οι περισσότερες είναι κατασκευασμένες από λίθινα λαξευμένα τεμάχια και εγκιβωτίζονται με τοιχίσκους λιθοδομής.
ΣΤ.5.2. Υπάρχει όμως και ένας μικρός αριθμός αναβαθμών κατασκευασμένων από οπτοπλινθοδομή με μικρό αριθμό βαθμίδων, στα μονοπάτια διαμόρφωσης των παρτεριών –ανθοδόχων- του κήπου.
ΣΤ.6. Στο σιντριβάνι.
Το κεντροβαρικό σημείο της κάτοψης του κήπου τονίζεται με μία στρογγυλής κάτοψης χαμηλού ύψους δεξαμενή ύδατος, η οποία φιλοξενούσε πίδακα, ο οποίος θα επισκευαστεί και θα επαναλειτουργήσει, για να δώσει ξανά στον κήπο την αίσθηση κίνησης και φρεσκάδας που προσδίδει η κίνηση του νερού.
ΣΤ.7. Στη διαμόρφωση των παρτεριών.
Η αναφορά γίνεται για τα παρτέρια-ανθοδόχους του επιπέδου του κήπου στη στάθμη της πλατείας Ρίμινι. Η όλη χάραξη ακολουθεί αναγεννησιακή τυπολογία. Αυτή η μορφολόγηση απαντάται παρεμφερώς στον κήπο της Ροδιακής Έπαυλης και μάλλον υπήρχε και στον κήπο του Θέρμαι, πριν την καταστροφή της για την κατασκευή της κολυμβητικής δεξαμενής.
ΣΤ.8. Στη φύτευση
Σε αυτού του τύπου τη διαμόρφωση κήπου είναι σημαντική έως κρίσιμη η επιλογή του είδους του ανθοφόρου φυτού ανά παρτέρι και ανά εποχή. Έτσι ο κήπος μετατρέπεται σε παλέτα χρωμάτων (το σχήμα της οποίας θυμίζει η κάτοψή του), με διαφορετική χρωματική σύνθεση ανά εποχή. Ο κήπος ζει και πάλλεται.
Η φύτευση του τμήματος αυτού του κήπου θα ακολουθήσει αυτήν ακριβώς την αρχή, και εδώ είναι που γίνεται εξαιρετικά χρήσιμο το θερμοκήπιο.
Η. Αποκατάσταση.
Για την αποκατάσταση των φθορών απαιτείται επομένως αποτύπωση, προσεκτική απομάκρυνση των σαθρών κατεστραμμένων τμημάτων και συμπλήρωση του κενού που θα προκύπτει με ακριβώς τα ίδια υλικά και τεχνικές που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την κατασκευή τους. Οι τεχνικές αυτές είναι πλέον και γνωστές και έγκυρες.
Θ. Υπαίθρια γλυπτοθήκη.
Σε τούτο το σημείο η πρόταση συμπληρώνεται με τη δημιουργία βάσεων μέσα στα παρτέρια (όχι μόνιμης μορφής), όπου θα είναι δυνατή η τοποθέτηση γλυπτών έργων. Με τον τρόπο αυτό ο Δημοτικός κήπος αποκτά και την ιδιότητα του χώρου έκθεσης έργων γλυπτικής. Η ανάδειξη των γλυπτών τη νύκτα γίνεται με ιδιαίτερους φωτισμούς για την ύπαρξη των οποίων προβλέπεται η κατασκευή του απαραίτητου ηλεκτρικού δικτύου.
Ι. Διευκόλυνση κίνησης των ατόμων με αναπηρία.
Ι.1. Η πρώτη μέριμνα αφορά στην καλότεχνη ισοπέδωση των πεζοδρόμων του κήπου, ώστε να είναι δυνατή η κίνηση σ’ αυτούς τροχηλάτων τόσο των ΑΜΕΑ όσο και βρεφικών καροτσιών.
Ι.2. Η δεύτερη έχει σχέση με την πρόσβαση –τη δυνατότητα πρόσβασης- στα δύο ανώτερα επίπεδα. Το πρόβλημα εδώ έγκειται στη μεγάλη υψομετρική διαφορά, η οποία δεν μπορεί τεχνικά να καλυφθεί με ράμπες, γιατί το απαιτούμενο ανάπτυγμά τους δεν μπορεί να υλοποιηθεί στα συγκεκριμένα γεωμετρικά δεδομένα της κάτοψης του κήπου. Επιλέγεται έτσι ως προσφορότερη η χρήση κινούμενης πλατφόρμας ειδικών προδιαγραφών για τη μεταφορά των ατόμων που έχουν ανάγκη από το ένα στο άλλο επίπεδο. Εναλλακτικά υπάρχει η δυνατότητα εγκατάστασης ανελκυστήρων κατακόρυφης σύνδεσης των επιπέδων.
Κ. Σύνοψη.
Ο Δημοτικός κήπος του ‘’ Ήχος και Φως’’ με την παρούσα πρόταση επαναλειτουργεί ως πολιτιστικός πολυχώρος, ανοιχτός στην πόλη και τους δημότες κάθε ηλικίας.
Επαναλειτουργεί και σαν χώρος υποδοχής και ενημέρωσης των επισκεπτών.
Επαναλειτουργεί σαν χώρος φιλοξενίας οπτικοακουστικών θεαμάτων ίδιας ποιότητας με το παλαιό θέαμα, αλλά με χρήση της τελευταίας λέξης συστημάτων οπτικοποίησης και προβολής θεαμάτων.
Ένας χώρος προσφοράς μοναδικών βιωματικών εμπειριών για την ιστορία της Ρόδου.
Ρόδος, Μάρτιος 2013
Ο Αρχιτέκτων
